विश्वस्य अत्यन्तं असामान्यभाषाः

अस्माकं जगत् आश्चर्यजनकवस्तूनाम् परिपूर्णम् अस्ति। यदा वयं भाषाणां विषये वदामः तदा अधिकांशजना: आङ्ग्लभाषा, स्पेन्भाषा, मण्डारिनभाषा वा चिन्तयन्ति। परन्तु बहिः सहस्राणि भाषाः सन्ति, तेषु काश्चन यथार्थतया मनःविक्षिप्ताः सन्ति। Translate.js इत्यत्र प्रतिदिनं अनुवादेन सह कार्यं कुर्वन् एकः दलः इति नाम्ना वयं बहुविधाः भाषाविविधाः पश्यामः । तथापि अस्माकं स्वचालितं जालपुटानुवादसाधनमपि एतेषु केचन अद्वितीयसञ्चारविधयः सम्भालितुं न शक्नोति।

विश्वस्य काश्चन असामान्यभाषाः अन्वेषयामः, भाषाविज्ञानेन समर्थिताः विश्वसनीयाः सूचनाः सन्ति ।

सिल्बो गोमेरो : सीटीवादनभाषा

कल्पयतु यत् गभीराः द्रोणीः, तीव्राः पर्वताः च सन्ति यत्र उद्घोषः अपर्याप्तः । केनरीद्वीपेषु स्थिताः ला गोमेरा-नगरस्य जनाः सिल्बो-गोमेरो-इत्यस्य निर्माणेन एतस्याः समस्यायाः समाधानं कृतवन्तः । इयं सम्यक् स्वकीया व्याकरणयुक्ता पृथक् भाषा नास्ति, अपितु स्पेन्भाषायाः सीटीयुक्ता पञ्जिका अस्ति ।

स्वस्य सीटीयाः स्वरस्य दीर्घतायाः च परिवर्तनं कृत्वा वक्तारः ५ किलोमीटर् यावत् दूरं जटिलसन्देशान् प्रसारयितुं शक्नुवन्ति । एतावत् प्रभावी यत् सार्वजनिकघोषणायां, समुद्री-डाकू-आक्रमणस्य चेतावनी अपि च अस्य उपयोगः कृतः । अद्यत्वे एतत् अद्वितीयं सांस्कृतिकविरासतां रक्षितुं विद्यालयेषु पाठ्यते ।

पिराहः - सर्वथा भिन्नः चिन्तनपद्धतिः

ब्राजीलदेशस्य अमेजन-वर्षावने गहने पिराहा-जनजातिः निवसति । तेषां भाषा आधुनिकभाषाशास्त्रे अत्यन्तं विवादास्पदविषयेषु अन्यतमः अस्ति । अस्य शब्दानां संख्या अविश्वसनीयतया अल्पा अस्ति – केवलं अष्टौ व्यंजनाः त्रयः स्वराः च पुरुषाणां कृते, स्त्रियाः कृते अपि न्यूनाः ।

परन्तु यत् तत् यथार्थतया असामान्यं करोति तत् अस्य अभावः एव। विश्वसनीयभाषिकसंशोधनेन ज्ञायते यत् पिराहस्य वर्णानाम् शब्दाः नास्ति, केवलं “प्रकाशः” “अन्धकारः” इत्यादयः वर्णकाः सन्ति । तेषु अपि सटीकमात्रायाः कृते संख्याः शब्दाः वा नास्ति, तस्य स्थाने “अल्पाः” “बहु” इत्यादीनां अवधारणानां उपरि अवलम्बन्ते । भाषा मानवचिन्तनस्य स्वरूपं कथं निर्माति इति अस्माकं अवगमनं आव्हानं करोति।

Xóõ (Taa): क्लिक् करणं विजेता

यदि पिराहस्य ध्वनयः अत्यल्पाः सन्ति तर्हि Xóõ स्केलस्य सम्पूर्णविपरीतभागे अस्ति । बोत्स्वाना-नामिबिया-देशयोः केषुचित् भागेषु भाषितं अयं पृथिव्यां कस्यापि भाषायाः बृहत्तमेषु ध्वनिसूचीषु अन्यतमः इति बहुधा मन्यते ।

आङ्ग्लभाषायां प्रायः ४४ ध्वनयः उपयुज्यन्ते, Xóõ इत्यत्र १०० तः अधिकाः ध्वनयः सन्ति । किं प्रसिद्धं करोति तस्य क्लिक् व्यंजनाः । एते क्लिक् न केवलं व्यञ्जकध्वनयः, अपितु वास्तविकाक्षराणि सन्ति ये शब्दस्य अर्थं परिवर्तयन्ति । तेषां सम्यक् उच्चारणं शिक्षितुं अदेशभाषिणां कृते अत्यन्तं कठिनम् अस्ति ।

बास्कः - यूरोपीयः अनाथः

यूरोपदेशस्य अधिकांशः भाषाः इन्डो-यूरोपीय-परिवारस्य अन्तर्गताः सन्ति, अर्थात् तेषां साधारणः पूर्वजः अस्ति । यथा आङ्ग्लभाषा, रूसीभाषा, हिन्दीभाषा च सम्बन्धिनो भवन्ति । परन्तु स्पेन-फ्रांस्-योः मध्ये बास्क्-देशे भाष्यमाणः बास्क् (Euskara) इति भाषा एकान्तवासः अस्ति ।

अस्य लोके कुत्रापि ज्ञाताः बन्धुजनाः न सन्ति । अस्य संरचना, व्याकरणं, शब्दावली च तस्य परितः यत् किमपि वस्तु अस्ति तस्मात् सर्वथा भिन्नम् अस्ति । भाषाविदः मन्यन्ते यत् एषा कृषिप्रसारात् पूर्वं जीविता भाषा अस्ति तथा च यूरोपे इण्डो-यूरोपीयभाषाः।

नुशुः - स्त्रीणां गुप्तलिपिः

यद्यपि अधिकांशभाषा स्त्रीपुरुषयोः भाष्यते तथापि भाषाविज्ञाने नुशुः एकां अद्वितीयं घटनां प्रतिनिधियति । चीनदेशस्य हुनान्-प्रान्तस्य जियाङ्गयोङ्ग-मण्डले महिलाभिः एव उपयुज्यमाणा एषा विश्वे एकमात्रा ज्ञाता लेखनव्यवस्था अस्ति या पूर्णतया महिलाभिः निर्मिता, उपयुज्यते च

ऐतिहासिकदृष्ट्या अस्मिन् प्रदेशे महिलाः औपचारिकशिक्षां न प्राप्नुवन्ति स्म । संवादं कर्तुं, स्वभावं व्यक्तं कर्तुं, सहपाठिभिः सह बन्धनं कर्तुं च तेषां नुशु इत्यस्य विकासः अभवत् । इयं ध्वन्यात्मकलिपिः अस्ति यत्र तस्याः लम्बाः, प्रायः सूत्रसदृशाः वर्णाः स्थानीयभाषायाः अक्षराणां प्रतिनिधित्वं कुर्वन्ति । प्रायः पाठः वस्त्रेषु, रुमालेषु, व्यजनेषु वा चित्रितः भवति स्म, गुप्तसामाजिकसंहितारूपेण कार्यं करोति स्म ।

इनुक्टितुट् सिलेबिक्स : एकः आधुनिकः अनुकूलनः

भाषा सर्वदा विकसिता भवति, तस्याः लेखनस्य प्रकारः अपि तस्याः ध्वनिः इव आकर्षकः भवितुम् अर्हति । कनाडादेशे इन्युइट्-जनैः भाषितं इनुक्टिटुट्-भाषा परम्परागतरूपेण केवलं मौखिकभाषारूपेण एव आसीत् । परन्तु १९ शताब्द्यां मिशनरीभिः एकां अक्षरलेखनव्यवस्था आरब्धा यया इनुइट्-सञ्चारस्य पूर्णतया क्रान्तिः अभवत् ।

वर्णमालायां यत्र प्रत्येकं अक्षरं प्रायः एकं ध्वनिं प्रतिनिधियति तस्य विपरीतम् इनुक्टितुट्-अक्षराणि व्यंजनानां प्रतिनिधित्वार्थं आकृतीनां प्रयोगं कुर्वन्ति, आकृतेः अभिमुखीकरणं (ऊर्ध्वं, अधः, वामं, दक्षिणं वा दर्शयन्) स्वरध्वनिं निर्धारयति इयं तेजस्वी अत्यन्तं तार्किकं च व्यवस्था अस्ति या इनुइट्-सांस्कृतिकपरिचयस्य गौरवपूर्णं प्रतीकं जातम् अस्ति । उत्तरे कनाडादेशे यातायातचिह्नेषु अपि द्रष्टुं शक्यते ।

रोङ्गोरोन्गो - अविच्छिन्न रहस्यम्

काश्चन लिखितभाषाः एतावन्तः असामान्याः सन्ति यत् तेषां अर्थः किम् इति अद्यापि वयं न जानीमः। रोङ्गोरोन्गो ईस्टरद्वीपे (रापा नुइ) काष्ठपट्टिकासु दृश्यमानानां ग्लिफ्-प्रणालीनां प्रणाली अस्ति । क्रिप्टोग्राफराणां भाषाविदां च सर्वोत्तमप्रयत्नानाम् अभावेऽपि विश्वस्य कतिपयेषु अविच्छिन्नलेखनप्रणालीषु अन्यतमः अस्ति ।

रोङ्गोरोन्गो इत्यस्य दृग्गतरूपेण आश्चर्यजनकं यत् करोति तत् तस्य “रिवर्स बौस्ट्रोफेडोन्” लेखनशैली अस्ति । भवान् वामतः दक्षिणतः रेखां पठति, ततः अग्रिमपङ्क्तिं पठितुं टैब्लेट् १८० डिग्री परिवर्तयति । यतः १९ शताब्द्यां ग्लिफ्-पठनस्य ज्ञानं नष्टम् अभवत्, अतः अद्यापि इतिहासकाराः विवादं कुर्वन्ति यत् एषा सच्चा ध्वन्यात्मकलेखनव्यवस्था अस्ति, अथवा पौराणिककथानां वंशावलीनां च पाठनाय स्मृतिसहायकरूपेण प्रयुक्तस्य आद्यलेखनस्य एकः प्रकारः अस्ति वा इति