Manuskrypt Voynicha: Język, którego nikt nie rozumie

Manuskrypt Voynicha jest powszechnie uważany za najbardziej tajemniczy dokument w historii świata. Jest to w pełni ilustrowany, ręcznie pisany kodeks, którego początki sięgają początku XV wieku. Jednak w przeciwieństwie do innych średniowiecznych ksiąg, jest on w całości napisany w nieznanym języku i nieznanym systemie pisma. Pomimo największych wysiłków najwybitniejszych kryptografów, językoznawców i informatyków, ani jedno słowo z tej księgi nigdy nie zostało przetłumaczone.

Opis fizyczny i materiały

Gdybyś trzymał rękopis w dłoniach, zauważyłbyś, że jest stosunkowo niewielki. Strony mają wymiary około 23,5 na 16,2 centymetra, a grubość książki wynosi około pięciu centymetrów. Obecnie zachowało się około 240 stron pergaminu, ale dowody historyczne sugerują, że niektóre strony zaginęły na długo przed ponownym odkryciem książki w czasach nowożytnych. Tekst jest pisany od lewej do prawej, a prawy margines jest dość nierówny, co jest typowe dla tekstów rękopisowych z tego okresu.

Naukowcy przebadali strony pergaminu metodą datowania węglem-14. Wyniki wykazały z dużą pewnością, że skóra zwierzęca użyta do wykonania stron pochodzi z okresu między 1404 a 1438 rokiem. Atrament użyty do napisów to standardowy atrament żelazowo-galusowy, bardzo popularny w Europie w okresie renesansu. Co ciekawe, kolorowa farba nałożona na dziwne rysunki prawdopodobnie została dodana znacznie później, być może przez innego właściciela, który chciał, aby książka wyglądała na droższą lub ciekawszą.

Dziwne treści i sekcje

Książka jest niemal w całości ilustrowana, co jest jedynym powodem, dla którego badacze mogli podzielić ją na odrębne części. Każda część przedstawia inny rodzaj tematyki, choć żadna z nich nie ma logicznego sensu.

Część poświęcona ziołom stanowi największą część książki. Zawiera duże rysunki roślin, zazwyczaj po jednej lub dwóch na stronie, otoczone akapitami tajemniczego tekstu. To, co czyni tę część tak niezwykłą, to fakt, że współcześni botanicy nie potrafią zidentyfikować prawie żadnej z roślin. Wyglądają jak dziwne połączenia różnych części roślin sklejonych ze sobą, z korzeniami przypominającymi pazury zwierząt lub dziwne rurki.

Następnie przechodzimy do części astronomicznej. Ta część zawiera pięknie narysowane diagramy kołowe przedstawiające słońca, księżyce i gwiazdy. Niektóre z tych stron zawierają rozpoznawalne symbole zodiaku, takie jak ryba dla znaku Ryb czy byk dla znaku Byka, otoczone drobnymi rysunkami kobiet trzymających gwiazdy. To jedna z niewielu części książki, która wydaje się być związana z normalną historią Ziemi, nawet jeśli tekst wokół niej pozostaje całkowicie tajny.

Najbardziej znanym i osobliwym fragmentem jest sekcja biologiczna, czyli balneologiczna. Tekst tworzy tu gęste bloki, które otaczają niezwykle szczegółowe rysunki maleńkich, nagich kobiet. Przedstawiane są one kąpiące się w basenach lub moczące się w zielono-niebieskich płynach. Baseny połączone są ogromną siecią dziwnych rur, które wyglądają niemal jak ludzkie organy lub naczynia krwionośne. Nikt nie wie, co to przedstawia. Niektórzy uważają, że chodzi o średniowieczną medycynę, podczas gdy inni sugerują, że jest to metafora duchowej alchemii.

Znajduje się tam również część kosmologiczna z ogromnymi, złożonymi rozkładanymi stronami. Jedna z nich to ogromna mapa lub diagram rozciągający się na sześć stron, przedstawiający dziewięć odrębnych wysp połączonych groblami, zamki przecinające chmury i coś, co wygląda jak wulkan.

Na koniec mamy sekcje poświęcone lekom i przepisom. Strony poświęcone lekom przedstawiają rzędy bogato zdobionych słoiczków z lekarstwami. Obok nich znajdują się małe rysunki korzeni i liści roślin, przypominające średniowieczny katalog apteczny. Sekcja z przepisami składa się z krótkich akapitów oznaczonych małymi gwiazdkami przypominającymi kwiaty, prawdopodobnie instrukcjami, jak stosować dziwne zioła i leki, o których mowa wcześniej w książce.

Historia tajemniczych właścicieli

Historia właściciela tej książki jest równie fascynująca, co ona sama. Najwcześniejszym znanym właścicielem był alchemik Georg Baresch, który mieszkał w Pradze w XVII wieku. Baresch był całkowicie zdezorientowany swoją książką, więc skopiował kilka stron i wysłał je słynnemu rzymskiemu uczonemu Atanazemu Kircherowi, błagając go o przetłumaczenie. Kircher zasłynął z twierdzenia, że potrafi czytać starożytne egipskie hieroglify, choć w większości się mylił.

Po śmierci Barescha książka trafiła w ręce jego przyjaciela Johannesa Marcusa Marciego. Marci wysłał ją Kircherowi w 1665 roku wraz z listem przewodnim, który do dziś jest dołączony do rękopisu. W liście tym Marci wspomina o plotce, że książka należała niegdyś do cesarza Rudolfa II, który rzekomo kupił ją za fortunę, wierząc, że jest dziełem słynnego filozofa Rogera Bacona.

Po przybyciu do Rzymu rękopis spoczywał cicho w bibliotece przez ponad dwieście lat. W 1912 roku biblioteka potrzebowała pieniędzy i sprzedała kolekcję swoich starodruków polskiemu księgarzowi Wilfridowi Voynichowi. Voynich spędził resztę życia, pokazując księgę uczonym i próbując ustalić jej znaczenie. Po jego śmierci rękopis ponownie zmienił właściciela, zanim ostatecznie został przekazany w darze. Dziś spoczywa bezpiecznie w bibliotece rzadkich ksiąg Beinecke na Uniwersytecie Yale, gdzie codziennie przysparza historykom bólu głowy.

Próby złamania kodu i analiza językowa

Dziwne, płynące litery księgi nazywane są dziś po prostu voynichesem. W ciągu ostatniego stulecia wiele najwybitniejszych umysłów kryptografii próbowało ją złamać. Podczas I i II wojny światowej, zespoły wojskowych kryptologów, którym udało się złamać tajne wiadomości wroga, zwróciły uwagę na manuskrypt. Wszystkie zakończyły się całkowitą porażką.

Analiza lingwistyczna pisma voynichesa sięga bardzo głęboko. Tekst wydaje się być zapisany małym alfabetem, liczącym około 20–30 odrębnych znaków, co jest dokładnie tym, czego można oczekiwać od alfabetu fonetycznego, takiego jak angielski czy łaciński. Nie ma tu prawie żadnych wyrazów o dużej objętości ani wyrazów jednoliterowych, co sprawia, że rozkład długości wyrazów jest bardzo podobny do łaciny. Entropia wyrazów, będąca matematyczną miarą ilości informacji w nich zawartej, jest również niezwykle zbliżona do normalnych języków naturalnych.

Istnieją jednak ogromne różnice, które wprowadzają zamęt w każdym systemie. Interpunkcja praktycznie nie występuje. Akapity rzadko są rozdzielane przecinkami lub kropkami. Co więcej, niektóre litery pojawiają się tylko na początku słowa, a inne tylko na końcu. Jest to bardzo nietypowe w językach europejskich. W rękopisie to samo słowo pojawia się czasami trzy razy z rzędu, a słowa o bardzo podobnym brzmieniu są umieszczane tuż obok siebie. Tego rodzaju powtórzenia nie są zgodne z normalną mową ludzką.

Cztery główne teorie

Z powodu tych osobliwych cech językowych istnieją cztery główne teorie na temat tego, czym właściwie jest ta książka. Najpopularniejsza przez długi czas głosiła, że książka jest złożonym szyfrem. Oznacza to, że kryje prawdziwy język pod tajnym kodem. Współcześni kryptografowie zwracają jednak uwagę, że gdyby to był szyfr, częstotliwości występowania słów wyglądałyby inaczej.

Inna teoria głosi, że jest to język sztuczny. Na długo przed pojawieniem się współczesnych języków sztucznych, średniowieczni filozofowie próbowali stworzyć doskonałe języki uniwersalne. Niektórzy badacze sugerują, że autor stworzył własny alfabet fonetyczny, aby zapisać mało znany dialekt mówiony.

Trzecia teoria głosi, że jest to po prostu nieznany język naturalny. Autor mógł dokumentować specyficzną wiedzę swojej kultury, używając alfabetu, który sam wynalazł, ponieważ jego język nigdy wcześniej nie został zapisany.

Wreszcie, istnieje teoria mistyfikacji. Ponieważ nikomu nie udało się przetłumaczyć ani jednego zdania, niektórzy eksperci uważają, że cała sprawa to po prostu przypadkowy bełkot. Twierdzą, że sprytny oszust w XV wieku stworzył fałszywą magiczną księgę, którą miał sprzedać bogatemu szlachcicowi z ogromnym zyskiem. Jednak analiza statystyczna pokazuje, że tekst jest zgodny z prawem Zipfa. Prawo Zipfa to reguła matematyczna, która ma zastosowanie do wszystkich naturalnych języków ludzkich, w których najczęściej występujące słowo występuje dokładnie dwa razy częściej niż drugie pod względem częstości. Człowiekowi jest niezwykle trudno przypadkowo podrobić ten wzór matematyczny. Ponieważ rękopis jest zgodny z prawem Zipfa, wielu językoznawców uważa, że w tekście kryje się prawdziwe znaczenie.

Ostateczny wniosek

Nawet współczesna sztuczna inteligencja nie potrafi tego przetłumaczyć, ponieważ nie ma nic wspólnego z tym absolutnie nieznanym językiem. Sztuczna inteligencja potrzebuje ogromnych ilości danych równoległych, aby uczyć się i porównywać struktury, a tutaj nie mamy żadnych punktów odniesienia. To jak próba odgadnięcia zasad gry planszowej bez planszy i bez pionków. Mam jednak nadzieję, że pewnego dnia znajdziemy jakąś ukrytą bibliotekę, a przynajmniej jeszcze jedną książkę, która pomoże nam zrozumieć, że tak było.

Jeśli jednak chcesz przetłumaczyć swoją stronę internetową na bardziej tradycyjny język, nasze narzędzie do tworzenia stron internetowych sprawdzi się znakomicie. Nie będziesz potrzebować zespołu wojskowych łamaczy kodów ani dekad badań, aby Twój sklep internetowy był w pełni wielojęzyczny. Wystarczy jedna linijka kodu, aby z łatwością komunikować się z klientami w języku, który naprawdę rozumieją.